Perły Polskiego Rzemiosła: Gdzie szukać Ceramiki i Szkła?

Polska, choć może nie jest pierwszym skojarzeniem, jeśli chodzi o światowe centra ceramiki czy szkła, kryje w sobie niezwykłe dziedzictwo rzemieślnicze, które zasługuje na uwagę. Od wieków nasi mistrzowie tworzyli dzieła sztuki użytkowej, które zdobiły stoły i wnętrza zarówno królewskich pałaców, jak i skromnych domostw. Dziś, w dobie masowej produkcji, wciąż istnieją miejsca, gdzie tradycja spotyka się z innowacją, a rękodzieło jest pielęgnowane z pasją. Niezależnie od pogody czy pory roku, wycieczka szlakiem polskich fabryk, muzeów i manufaktur ceramicznych i szklarskich to doskonały pomysł na spędzenie czasu, okazja do zakupu unikatowych pamiątek, a także niezwykła lekcja historii i rzemiosła dla całej rodziny. Pokażmy dzieciom, jak powstaje filiżanka, która towarzyszy nam przy porannej kawie, lub wazon, w którym stoją świeże kwiaty. Zapraszamy w podróż po Polsce, śladami artystycznych wyrobów z ceramiki i szkła.

Nad Bałtykiem – Szkło i Porcelana z Morską Bryzą

Choć Bałtyk kojarzy się głównie z plażami i morskimi kąpielami, w jego pobliżu znajdziemy prawdziwe perły polskiego rzemiosła. To idealne miejsca na wycieczkę, gdy słońce schowa się za chmurami, a my szukamy alternatywy dla plażowania.

Puck – Huta Szkła w PuckGlas

W samym sercu Pucka, przy Starym Rynku 29, mieści się niezwykła Huta Szkła PuckGlas. To mała, prywatna manufaktura, która specjalizuje się w dmuchanym, kolorowym szkle. Przez cały rok można tu odwiedzić sklep, podziwiać proces powstawania szklanych dzieł podczas pokazów dmuchania szkła, a nawet wziąć udział w warsztatach dla dzieci. W ofercie huty znajdziemy szeroki wybór szklanek, wazonów, figurek i innych przedmiotów, wykonanych metodami znanymi od kilkuset lat. Każdy przedmiot jest unikatowy, niosący ze sobą historię i duszę artysty.

Łubiana – Porcelana z Serca Kaszub

Nieopodal Kościerzyny, w Łubianie, znajdują się Zakłady Porcelany Stołowej „Lubiana”. To prawdziwy gigant w polskiej produkcji porcelany, znany przede wszystkim z wysokiej jakości naczyń przeznaczonych dla restauracji i hoteli. Lubiana produkuje zarówno białą, klasyczną porcelanę, jak i bogato dekorowane serwisy. Zwiedzanie zakładów, po wcześniejszym umówieniu, to fascynująca podróż przez kolejne etapy produkcji: od surowej masy, przez formowanie, wypalanie w ogromnych piecach ceramicznych, aż po zdobienie i ostateczne polerowanie. Można zobaczyć, ile rąk i ile procesów technologicznych musi przejść zwykły talerz, zanim trafi na nasz stół. Co więcej, będąc częścią Polskiej Grupy Porcelanowej, w przyfabrycznym sklepie Lubiany znajdziemy również wyroby z innych renomowanych fabryk, takich jak Ćmielów i Chodzież, co czyni to miejsce prawdziwym rajem dla miłośników porcelany.

Kadyny – Manufaktura Majoliki Cesarskiej

Niezwykła miejscowość Kadyny, położona na malowniczej trasie z Fromborka do Gdańska, to miejsce z bogatą historią. To tutaj, za sprawą cesarza Wilhelma II, w 1903 roku powstała ceramiczna manufaktura specjalizująca się w majolice. Kadyny słynęły z połączenia antycznych form z nowoczesnym designem, czego efektem były niezwykłe wazy i patery, które dziś można podziwiać w muzeum w Elblągu. Współcześnie, w dawnych stajniach pałacowych, mieści się mała Manufaktura, która kontynuuje tradycje ceramiczne. Odwiedzający mogą podziwiać wyroby wytwarzane tradycyjnymi metodami, uczestniczyć w warsztatach ceramicznych, a nawet wziąć udział w specjalistycznych szkoleniach. To wspaniała okazja, by zagłębić się w tajniki dawnego rzemiosła i poczuć klimat cesarskiej elegancji.

Od Ćmielowa do Krakowa – Szlakiem Porcelany i Szkła

Centralna i południowa Polska również obfitują w miejsca, gdzie rzemiosło ceramiczne i szklarskie kwitnie od wieków. To regiony, które zapisały się złotymi zgłoskami w historii polskiego wzornictwa.

Ćmielów – Kolebka Polskiej Porcelany

Dla każdego miłośnika porcelany, Ćmielów jest miejscem kultowym. To tu mieści się najstarsza polska fabryka porcelany, której tradycje sięgają końca XVIII wieku. Warto jednak pamiętać, że w Ćmielowie działają dwie, niezależne fabryki porcelany, każda z własną unikalną historią i ofertą:

• Fabryka Porcelany AS Ćmielów i Żywe Muzeum Porcelany: Ta fabryka, będąca spuścizną po dawnej wytwórni Świt, należy do Adama Spały. Jest szczególnie znana z ogromnej kolekcji figurek ćmielowskich, delikatnych różowych i szmaragdowych filiżanek, a ostatnio także z reprodukcji dzieł Łempickiej i Wilkonia. Przy fabryce mieści się muzeum, gdzie organizowane są wycieczki, pozwalające na żywo zapoznać się z procesem produkcji figurek. Można tu również wziąć udział w warsztatach i oczywiście zakupić miejscowe wyroby, które stanowią doskonałą pamiątkę lub elegancki prezent.
• Fabryka Porcelany Ćmielów i Chodzież (Polska Grupa Porcelanowa): To ogromny zakład produkcyjny, który z sukcesem kontynuuje ponad 200-letnią tradycję. Tutaj powstają znane i cenione w całej Polsce serwisy obiadowe i garnitury kawowe. Fabrykę można zwiedzać po wcześniejszym umówieniu, co daje niepowtarzalną okazję do zobaczenia skali i precyzji, z jaką tworzona jest porcelana. Przy bramie zakładu znajduje się sklep fabryczny oraz namiot outletowy, oferujący wyroby w bardzo korzystnych cenach. Na terenie fabryki swoją pracownię ma również Modus Design Studio Marka Cecuły, gdzie powstają nowoczesne kolekcje i prototypy kolorowej porcelany, pokazując ewolucję i przyszłość tego rzemiosła.

Kielce – Design i Rzemiosło

Bliskość Ćmielowa sprawia, że Kielce również są ważnym punktem na mapie miłośników ceramiki i rzemiosła artystycznego. Muzeum Narodowe w Kielcach posiada ogromną ekspozycję rzemiosła artystycznego, w której często pojawiają się również wyroby ceramiczne. W 2012 roku w Kielcach powstał Instytut Designu, który regularnie organizuje wystawy poświęcone współczesnemu wzornictwu, w tym również ceramice. Warto śledzić ich kalendarz wydarzeń, aby nie przegapić interesujących ekspozycji.

Krosno – Stolica Szkła

Krosno to niekwestionowana stolica szkła sodowego w Polsce. Ogromna fabryka Krosno Glass S.A. wciąż działa, mimo zmieniających się właścicieli i zarządów. Koniecznie trzeba zajrzeć do przyfabrycznego sklepu, który jest ogromną przestrzenią pełną wyrobów szklanych, często dostępnych w bardzo atrakcyjnych cenach. W Krośnie, tuż przy rynku, działa również Centrum Dziedzictwa Szkła – nowoczesne, interaktywne muzeum, które zachwyci przede wszystkim dzieci. To miejsce, gdzie można poznać historię szklarstwa, zobaczyć pokazy dmuchania szkła i zrozumieć proces powstawania szklanych przedmiotów.

Kraków – Szkło Artystyczne w Sercu Miasta

Na zakończenie podróży przez centralną Polskę warto zajrzeć do Krakowa. Tam szczególnie polecamy Krakowską Hutę Szkła, położoną tuż przy MOCAK-u (Muzeum Sztuki Współczesnej). Huta oferuje pokazy dmuchania kolorowego szkła, piękną ekspozycję projektów Słuczana-Olkusza, a także bardzo kolorowy sklep, w którym można kupić unikatowe wyroby artystyczne ze szkła.

Śląska Spuścizna Przemysłu Porcelanowego

Śląsk, region o bogatej historii przemysłowej, również może pochwalić się znaczącym wkładem w rozwój polskiej porcelany.

Tułowice – Muzeum Porcelany Śląskiej

Fabryka porcelany w Tułowicach, założona w 1886 roku, produkowała filiżanki i talerze aż do 2001 roku. W antykwariatach do dziś można natrafić na niezwykłe secesyjne filiżanki z Tułowic, zdobione dużymi, malowanymi kwiatami, idealnie cienkie i przejrzyste. Dziś w miejscu starej fabryki powstało Muzeum Porcelany Śląskiej w Tułowicach, które gromadzi wyroby z aż 14 śląskich fabryk, dając unikalny wgląd w bogactwo i różnorodność śląskiego rzemiosła ceramicznego.

Katowice – Zakłady Porcelany Bogucice

W Katowicach, przy ulicy Porcelanowej, mieszczą się Zakłady Porcelany Bogucice, które kontynuują tradycje przedwojennej fabryki Giesche. Znajdują się tam fabryczne sklepy i outlety, pełne porcelanowych naczyń, gdzie można znaleźć zarówno klasyczne, jak i nowoczesne wzory w atrakcyjnych cenach.

Dolny Śląsk i Sudety – Zagłębie Szkła i Porcelany

Dolny Śląsk do lat 90. XX wieku był prawdziwym zagłębiem polskiej porcelany i szkła, w szczególności szkła kryształowego. Liczne fabryki i huty pracowały tu na pełnych obrotach. Niestety, późniejsze załamanie rynku, wynikające z nieefektywności produkcji i ogromnej konkurencji z Azji, doprowadziło do zamknięcia wielu zakładów. Ostatnie dwie fabryki porcelany na tym terenie zostały zamknięte w ostatnich latach. Mimo to, region wciąż oferuje wiele do odkrycia dla pasjonatów.

Wałbrzych – Największe Muzeum Porcelany w Polsce

W Wałbrzychu mieści się największe w Polsce Muzeum Porcelany, gromadzące ponad 10 000 obiektów od 1908 roku. To prawdziwa gratka dla kolekcjonerów i historyków sztuki. Przy okazji wizyty w muzeum warto zajrzeć do Centrum Nauki i Sztuki Stara Kopalnia i zjechać do szybu górniczego, co stanowi doskonałe uzupełnienie historycznej perspektywy regionu.

Jelenia Góra – Kolekcje Szkła i Porcelany

Muzeum Karkonoskie w Jeleniej Górze to kolejne miejsce, gdzie można podziwiać imponującą kolekcję porcelany, ale przede wszystkim szkła. To kopalnia wiedzy dla kolekcjonerów i miłośników wyrobów szklanych, prezentująca bogactwo form i technik. Warto również wspomnieć o 54. Jeleniogórskim Jarmarku Staroci i Osobliwości, który odbywa się raz do roku na jeleniogórskiej starówce (w tym roku 28-29.09.2024 r.). W każdą niedzielę natomiast, na ogromnym Targu w Cieplicach, można szperać wśród staroci w poszukiwaniu ukrytych skarbów. W Karpaczu natomiast niedawno otwarto Galerię Szkła, prezentującą niezwykłą prywatną kolekcję.

Piechowice – Huta Szkła Kryształowego Julia

Huta Szkła Kryształowego Julia w Piechowicach to obecnie ostatnia huta szkła ołowianego w Polsce. Odwiedzający mają możliwość zwiedzania zakładu, podpatrywania hutników przy dmuchaniu szkła i zakupu wyrobów. W przypadku niepogody to doskonała alternatywa dla wycieczek w góry. Dla dzieci prowadzone są warsztaty ze zdobienia szkła, co pozwala im na twórcze wyrażenie siebie i stworzenie własnej, szklanej pamiątki.

Bolesławiec – Miasto Kamionki

Bolesławiec to miasto znane na całym świecie z charakterystycznej bolesławieckiej kamionki, dekorowanej kobaltem. Kto odważny, może doświadczyć pełni tego fenomenu podczas Święta Ceramiki w Bolesławcu (tradycyjnie w długi weekend 15 sierpnia). Jednak dla tych, którzy boją się tłumów, warto pamiętać, że w Bolesławcu i okolicach działa blisko 30 wytwórców tej unikatowej ceramiki. Polecamy odwiedzić Muzeum Ceramiki w dawnym pałacyku Pücklera oraz Żywe Muzeum Ceramiki przy Manufakturze w Bolesławcu, gdzie można na własne oczy zobaczyć proces powstawania słynnych stempelkowych wzorów. Każdy element jest ręcznie stemplowany, co nadaje mu niepowtarzalny charakter.

Tomaszów Bolesławiecki – Borowski Studio

Pod Bolesławcem, w Tomaszowie Bolesławieckim, mieści się Borowski Studio – mała huta, która tworzy bajecznie kolorowe, artystyczne wyroby ze szkła. Są to zarówno rzeźby ogrodowe, małe i duże stwory, jak i przedmioty artystyczne oraz użytkowe, tworzone przez kolejne pokolenia panów Borowskich. Warto zaplanować wizytę w tej hucie, pamiętając, że zwiedzanie możliwe jest tylko w godzinach przedpołudniowych. To miejsce, gdzie sztuka szkła nabiera niezwykłych form i barw.

Skarby Fajansu – Włocławek

Mówiąc o polskiej ceramice, nie sposób pominąć fajansu. A jeśli fajans, to przede wszystkim Włocławek. To miasto jest niezaprzeczalnie najbardziej znane z wyrobów fajansowych w Polsce. Włocławskie Zakłady Fajansu, choć dziś już nie działają na taką skalę jak kiedyś, pozostawiły po sobie bogate dziedzictwo. Charakterystyczne wzory, często inspirowane motywami ludowymi, stały się ikoną polskiego designu. Oprócz Włocławka, do najsłynniejszych polskich wytwórni fajansu z czasów ich rozkwitu w XVIII i XIX wieku należały manufaktury Radziwiłłów w Białej Podlaskiej, królewska w Belwederze, Wolffa czy w Prószkowie na Śląsku. Dziś wyroby te są cennymi obiektami kolekcjonerskimi, świadczącymi o bogactwie polskiego rzemiosła.

Tabela Porównawcza – Główne Ośrodki Rzemiosła

Miasto/Lokalizacja	Typ Wyrobu	Charakterystyka/Co Warto Zobaczyć
Puck	Szkło dmuchane	Mała huta, pokazy, warsztaty, unikatowe figurki i wazony.
Łubiana	Porcelana stołowa	Największe zakłady w Polsce, produkcja dla gastronomii, zwiedzanie linii produkcyjnej.
Kadyny	Majolika	Historyczna manufaktura, warsztaty ceramiczne, tradycyjne metody.
Ćmielów	Porcelana artystyczna i stołowa	Dwie fabryki (AS Ćmielów, PGP), muzea, figurki, serwisy, outlety, pracownie designu.
Kielce	Rzemiosło artystyczne	Muzeum Narodowe, Instytut Designu, wystawy ceramiki.
Krosno	Szkło sodowe	Duża fabryka, sklep, interaktywne Centrum Dziedzictwa Szkła.
Kraków	Szkło artystyczne	Krakowska Huta Szkła, pokazy dmuchania, ekspozycje projektów.
Tułowice	Porcelana historyczna	Muzeum Porcelany Śląskiej, wyroby z 14 fabryk.
Katowice	Porcelana stołowa	Zakłady Porcelany Bogucice, sklepy fabryczne, outlety.
Wałbrzych	Porcelana (muzeum)	Największe Muzeum Porcelany w Polsce (ponad 10 000 obiektów).
Jelenia Góra	Szkło i porcelana (muzeum)	Muzeum Karkonoskie, kolekcje, jarmarki staroci.
Piechowice	Szkło kryształowe	Huta Szkła Kryształowego Julia, zwiedzanie, warsztaty zdobienia.
Bolesławiec	Kamionka bolesławiecka	~30 wytwórców, Święto Ceramiki, Muzeum Ceramiki, Żywe Muzeum Ceramiki.
Tomaszów Bolesławiecki	Szkło artystyczne	Borowski Studio, rzeźby ogrodowe, kolorowe wyroby artystyczne.
Włocławek	Fajans	Historyczne centrum fajansu, charakterystyczne wzory ludowe.

Najczęściej Zadawane Pytania

Jaka jest różnica między porcelaną, fajanssem i kamionką?

To trzy różne rodzaje ceramiki, różniące się składem masy, temperaturą wypału i właściwościami. Porcelana jest najwyższej jakości, najcieńsza i najbardziej przezroczysta, wypalana w bardzo wysokich temperaturach (ok. 1300-1400°C), co nadaje jej twardość i białość. Fajans to ceramika o porowatym, nieprzezroczystym czerepie, pokryta nieprzezroczystą glazurą (często cynową), wypalana w niższych temperaturach (ok. 900-1000°C). Jest lżejszy i bardziej kruchy niż porcelana. Kamionka natomiast to ceramika o zwartym, spieczonym czerepie, wypalana w wysokich temperaturach (ok. 1200-1300°C), ale niższych niż porcelana. Jest bardzo twarda, nieprzepuszczalna dla wody, często barwiona w masie (np. szara, brązowa) i pokryta solnym szkliwem.

Czy mogę kupić wyroby bezpośrednio z fabryki?

Tak, wiele fabryk i manufaktur, takich jak Zakłady Porcelany Stołowej „Lubiana”, Fabryka Porcelany Ćmielów i Chodzież, Krosno Glass S.A. czy Borowski Studio, posiada przyfabryczne sklepy lub outlety, gdzie można kupić ich wyroby, często w bardzo atrakcyjnych cenach. Warto sprawdzić godziny otwarcia i ewentualne zasady zwiedzania przed planowaną wizytą.

Czy są organizowane warsztaty ceramiczne lub szklarskie dla dzieci?

Tak, wiele z wymienionych miejsc oferuje warsztaty dla dzieci i dorosłych. Przykładowo, Huta Szkła PuckGlas, Manufaktura w Kadynach, Fabryka Porcelany AS Ćmielów i Żywe Muzeum Porcelany, Huta Szkła Kryształowego Julia w Piechowicach oraz Żywe Muzeum Ceramiki przy Manufakturze w Bolesławcu regularnie prowadzą warsztaty, podczas których uczestnicy mogą samodzielnie spróbować swoich sił w rzemiośle.

Gdzie najlepiej szukać antyków ceramicznych lub szklanych?

Oprócz muzeów, które prezentują historyczne kolekcje, warto odwiedzić targi staroci i antykwariaty. W Jeleniogórskim Jarmarku Staroci i Osobliwości czy na Targu w Cieplicach (w każdą niedzielę) można natrafić na prawdziwe perełki z minionych epok. Muzeum Porcelany Śląskiej w Tułowicach również jest doskonałym miejscem do zapoznania się z dawnymi wyrobami.

Czy warto zwiedzać fabryki, czy lepiej skupić się na muzeach?

Zarówno zwiedzanie fabryk, jak i muzeów ma swoje unikalne zalety. Fabryki pozwalają zobaczyć proces produkcji na żywo, zrozumieć skalę i technologię, co jest fascynującym doświadczeniem. Muzea natomiast prezentują szerszą perspektywę historyczną, różnorodność wzorów i form, a także często dzieła sztuki. Idealnie jest połączyć oba rodzaje wizyt, aby uzyskać pełny obraz polskiego rzemiosła ceramicznego i szklarskiego.

Polska to kraj bogaty w tradycje rzemieślnicze, które czekają na odkrycie. Od zabytkowych manufaktur po nowoczesne pracownie, każde z tych miejsc oferuje unikalną perspektywę na sztukę tworzenia z gliny i szkła. Mamy nadzieję, że ten przewodnik zainspirował Cię do wyruszenia w podróż szlakiem polskich perł rzemiosła. Niech każdy zakupiony przedmiot będzie nie tylko pamiątką, ale także świadectwem niezwykłego dziedzictwa i pasji polskiego rzemieślnika.

Zainteresował Cię artykuł Perły Polskiego Rzemiosła: Gdzie szukać Ceramiki i Szkła?? Zajrzyj też do kategorii Rzemiosło, znajdziesz tam więcej podobnych treści!