26/03/2017
Świat ceramiki, pełen barw, wzorów i tekstur, kryje w sobie niezliczone historie. Każda płytka, niczym małe dzieło sztuki, opowiada o epoce, stylu i kunszcie rzemieślnika. Jednak dla wielu entuzjastów i kolekcjonerów, prawdziwym wyzwaniem jest nie tylko podziwianie ich piękna, ale i rozszyfrowanie ich pochodzenia. Jak rozpoznać producenta płytki, zwłaszcza gdy brakuje na niej wyraźnych oznaczeń? To pytanie, które spędza sen z powiek wielu pasjonatom. Wbrew pozorom, identyfikacja płytek ceramicznych to detektywistyczna praca, która wymaga cierpliwości, wiedzy i uwagi na detale ukryte często na ich odwrocie.
Wyzwania w Identyfikacji Płytek Ceramicznych
Na pierwszy rzut oka, identyfikacja producenta płytki wydaje się prosta – wystarczy poszukać nazwy firmy lub logo. Rzeczywistość jest jednak znacznie bardziej skomplikowana. Zdarza się, że płytki, nawet te z popularnymi wzorami, stwarzają problemy. Przykładem może być seria „Industrial”, zaprojektowana przez Moyra Smitha dla Mintons China Works. Płytki te zazwyczaj są oznaczone nazwą Mintons lub posiadają charakterystyczny wzór na odwrocie. Jednakże, sporadycznie ten sam wzór, bez wyraźnego oznaczenia Mintons, pojawia się z pieczęcią atramentową Doulton na odwrocie. Najprawdopodobniej Doultonowi spodobał się projekt i sprzedawał go obok swoich własnych wyrobów. To pokazuje, że firmy często kupowały od siebie nawzajem „półprodukty” – nieoznaczone płytki, na które następnie nanosiły własne wzory i sygnatury.
Innym dobrze znanym przykładem jest tłoczona płytka reliefowa „Michaelangelo”, której projekt przypisywany jest Isaacowi Broome’owi. Płytka ta była produkowana zarówno w Anglii, jak i w Stanach Zjednoczonych. Istnieją identyczne egzemplarze firmy Flaxman & Co. z Anglii oraz Trent Tile Company z Trenton, New Jersey, gdzie Isaac Broome pracował. Co więcej, Joseph Kirkham, jeden z dyrektorów Providential Tile Company z Trenton, New Jersey (gdzie Isaac Broome pracował po opuszczeniu Trent), mógł zabrać ze sobą niektóre formy Broome’a, gdy przeniósł się do Ohio, a następnie do Kalifornii. W ten sposób, płytki „Michaelangelo” z oznaczeniem przypisywanym Western Art Tile Company lub jej filii, California Tile and Terra Cotta Company (obie związane z Kirkhamem), również pojawiły się na rynku. Takie sytuacje dowodzą, że jeden projekt mógł być produkowany przez wiele podmiotów, co dodatkowo komplikuje proces identyfikacji.
Niezawodne Wskazówki i Pułapki
Chociaż nazwa firmy, inicjały, logo czy nazwa handlowa są często niezawodnym wskaźnikiem producenta płytki, istnieją również przypadki, w których nazwa handlowa jednej firmy jest taka sama jak nazwa innej firmy. To pułapka, która wymaga dogłębnej wiedzy i weryfikacji. Spójrzmy na przykłady:
| Nazwa Handlowa | Firma 1 (Okres) | Firma 2 (Okres) | Uwagi |
|---|---|---|---|
| TROPICO | Tropico Potteries (ok. 1920-1923) | Gladding McBean & Co. (po 1923) | Tropico Potteries zostało włączone do Gladding McBean & Co. |
| KAOSPAR | Różne firmy | Różne firmy | Używane przez różne firmy w różnych okresach. |
| HERMOSA | Różne firmy | Różne firmy | Używane przez różne firmy w różnych okresach. |
Jak widać w tabeli, nazwa "TROPICO" pojawiała się zarówno na płytkach Tropico Potteries z Glendale, Kalifornia (które produkowało płytki około 1920-1923 roku, zanim zostało włączone do Gladding McBean & Co.), jak i na płytkach marki "Tropico" produkowanych przez Gladding McBean. Podobnie, nazwy handlowe takie jak "KAOSPAR" i "HERMOSA" również można znaleźć na odwrocie płytek różnych firm w różnych okresach czasu, co potęguje trudności w jednoznacznej identyfikacji.
Niektóre firmy, jak Grueby i Van Briggle, stosowały unikalne szkliwa lub masy ceramiczne, które są łatwo rozpoznawalne dla doświadczonych kolekcjonerzy. Jednak dla większości producentów, te metody identyfikacji wymagają specjalistycznej wiedzy ze strony historyka lub kolekcjonera. Barwa, tekstura i skład chemiczny szkliwa mogą być kluczem, ale ich analiza często wykracza poza możliwości przeciętnego pasjonata, wymagając dostępu do specjalistycznych narzędzi i baz danych.
Klucz do Identyfikacji: Wzory na Odwrocie (Key Patterns)
Co jednak zrobić, gdy płytka nie posiada nazwy firmy ani logo? W takich przypadkach klucz do identyfikacji, a przynajmniej do zawężenia kręgu poszukiwań, leży w tak zwanych „wzorach odwrotnych” (ang. key patterns). Są to charakterystyczne oznaczenia, rowki, wypustki czy siatki, które znajdują się na odwrocie płytek i służą do lepszego przylegania do zaprawy lub kleju na ścianie czy podłodze. Te pozornie nieistotne detale są dla historyków i kolekcjonerów bezcennym źródłem informacji.
Przez ponad dwadzieścia lat Peter i Diana Cleggowie badali rewersy angielskich płytek z XIX i początku XX wieku. Opracowali oni schemat klasyfikacji angielskich wzory odwrotne, który został zaadaptowany i rozszerzony na potrzeby identyfikacji płytek amerykańskich. Warto zauważyć, że niektórzy producenci płytek włączali elementy z więcej niż jednego wzoru odwrotnego na rewersie jednej płytki. W takim przypadku, w schemacie klasyfikacji, płytka jest przypisywana do jednej, dominującej kategorii.
Chociaż niektóre z tych wzorów odwrotnych były używane co najwyżej przez jedną lub dwie firmy – takie jak rowkowane rewersy J. & J.G. Low i Trent, obrazkowe rewersy Kensington czy siatkowe rewersy Providential Tile Co. – wiele innych wzorów było stosowanych przez wielu producentów. Niemniej jednak, wzory odwrotne mogą być wykorzystywane w połączeniu z innymi metodami identyfikacji, aby pomóc w ustaleniu producenta płytki. Są one niczym odciski palców, które w połączeniu z innymi poszlakami, mogą doprowadzić do rozwiązania zagadki pochodzenia ceramiki.
Znaczenie Badań Historycznych i Kolekcjonerskich
Dopiero teraz – po ponad 125 latach od rozpoczęcia produkcji zdobionych płytek w Stanach Zjednoczonych – historycy ceramiki, konserwatorzy i kolekcjonerzy zaczynają bliżej przyglądać się rewersom tych płytek, aby pomóc w ustaleniu producenta. Badania te są wciąż organizowane i układane w konstruktywną ramę. To fascynująca dziedzina, która nieustannie się rozwija, a nowe odkrycia mogą zmieniać dotychczasowe atrybucje i pogłębiać naszą wiedzę o historii ceramiki. Każda zidentyfikowana płytka to nie tylko sukces dla kolekcjonera, ale także cenny wkład w zachowanie dziedzictwa kulturowego i artystycznego.
Zrozumienie, jak odczytywać subtelne wskazówki na odwrocie płytki, staje się coraz ważniejsze. Pomaga to nie tylko w prawidłowej atrybucji, ale także w ocenie wartości i autentyczność danego egzemplarza. Dla konserwatorów, ta wiedza jest kluczowa przy renowacji zabytkowych obiektów, gdzie odtworzenie oryginalnego wyglądu wymaga precyzyjnego dopasowania materiałów. Dla kolekcjonerów, to pasjonująca podróż w głąb przeszłości, odkrywająca nieznane aspekty przemysłu ceramicznego.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
- Czy każda płytka ceramiczna ma oznaczenia producenta?
- Nie, wiele starszych płytek, zwłaszcza tych z XIX i początku XX wieku, może nie posiadać żadnych wyraźnych oznaczeń producenta na swojej powierzchni ani na odwrocie. W takich przypadkach kluczowe stają się inne metody identyfikacji, takie jak wzory odwrotne (key patterns), unikalne cechy szkliwa czy stylistyka wzoru.
- Jakie są najczęstsze metody identyfikacji płytek bez wyraźnych oznaczeń?
- Najskuteczniejsze metody to analiza wzorów odwrotnych (key patterns), czyli charakterystycznych reliefów na rewersie płytki, badanie unikalnych właściwości szkliwa i masy ceramicznej (choć to wymaga specjalistycznej wiedzy), a także porównanie stylistyki i wzornictwa z katalogami znanych producentów z danego okresu. Czasem pomocne są również informacje kontekstowe, np. miejsce znalezienia płytki.
- Czy wzory na odwrocie (key patterns) zawsze wskazują na konkretnego producenta?
- Nie zawsze. Chociaż niektóre wzory odwrotne były unikalne dla jednej lub dwóch firm, wiele z nich było używanych przez różnych producentów w różnych okresach. Wzory odwrotne są najskuteczniejsze, gdy są wykorzystywane w połączeniu z innymi metodami identyfikacji, takimi jak analiza chemiczna, stylistyka czy historyczne zapisy.
- Gdzie szukać pomocy w identyfikacji rzadkich płytek?
- W przypadku rzadkich lub trudnych do zidentyfikowania płytek warto skonsultować się z ekspertami, takimi jak historycy ceramiki, doświadczeni kolekcjonerzy, muzea specjalizujące się w sztuce użytkowej lub stowarzyszenia zajmujące się ceramiką. Istnieją również specjalistyczne fora internetowe i bazy danych, które mogą być pomocne.
Zainteresował Cię artykuł Rozpoznawanie Oznaczeń na Płytkach Ceramicznych? Zajrzyj też do kategorii Ceramika, znajdziesz tam więcej podobnych treści!