07/10/2024
Polska porcelana to symbol kunsztu, tradycji i niezwykłej wytrwałości. Od dziesięcioleci zdobi polskie i światowe stoły, będąc świadkiem ważnych wydarzeń i codziennych chwil. Dziś przyjrzymy się dwóm znaczącym nazwom w historii polskiego rzemiosła ceramicznego: Fabryce Porcelany Bogucice, która z sukcesem adaptuje się do zmieniających się realiów, oraz Fabryce Porcelany Krzysztof z Wałbrzycha, której historia, niestety, dobiegła końca. Ich losy to opowieść o pasji, wyzwaniach i nieprzewidywalnych zmianach, które kształtują oblicze przemysłu.
Porcelana Bogucice: Dziedzictwo Śląskiego Kunsztu i Wytrwałości
Historia śląskiej porcelany z Bogucic, dziś będących częścią Katowic, to prawdziwa epopeja, która rozpoczęła się w latach 20. XX wieku. W 1922 roku bracia Ryszard i Józef Czudayowie założyli niewielką wytwórnię pod nazwą „Elektro-Porcelana-Czudaywerke”. Początkowo skupiali się nie tylko na klasycznej porcelanie stołowej, ale przede wszystkim na niezwykle ważnej porcelanie technicznej i laboratoryjnej, która była fundamentem rozwoju przemysłu w tamtym okresie. Już rok później, w 1923 roku, mała wytwórnia przekształciła się w większą Fabrykę Giesche, choć Ryszard Czuday pozostał jej dyrektorem, co świadczyło o kontynuacji wizji założycieli.
Fabryka Giesche wykazała się niezwykłą odpornością, działając nawet podczas dramatycznych wydarzeń II wojny światowej. Jedynie w 1945 roku, w obliczu zbliżającego się frontu i powojennych zawirowań, produkcja musiała zostać tymczasowo przerwana. Po zakończeniu wojny status przedsiębiorstwa uległ fundamentalnej zmianie – z prywatnej manufaktury stało się wytwórnią państwową. To właśnie wtedy, w 1952 roku, z wyrobów śląskiej porcelany zniknęła rozpoznawalna, historyczna sygnatura „Giesche”, zastąpiona nową nazwą „Porcelana Bogucice”. Pod tą marką wyroby były produkowane aż do lat 90., kiedy to firma napotkała poważne trudności finansowe, typowe dla okresu transformacji gospodarczej w Polsce. Jednakże, dzięki determinacji i wierze w potencjał marki, w 1994 roku fabryka została wykupiona przez Porcelanę Śląską Sp. z o.o. Po gruntownej modernizacji wznowiła produkcję już w 1995 roku, dając nadzieję na kontynuację bogatej tradycji.
Asortyment i Kunszt Wyrobów z Bogucic
Porcelana Bogucice, już od okresu międzywojennego, śmiało konkurowała z gigantami branży, takimi jak Ćmielów i Chodzież, co świadczyło o jej wysokiej jakości i innowacyjności. Chociaż początkowo firma koncentrowała się na porcelanie laboratoryjnej i technicznej, to już w latach 40. XX wieku, Fabryka Bogucice przestawiła się głównie na produkcję porcelany stołowej, odpowiadając na rosnące zapotrzebowanie rynku.
Wśród podstawowych wyrobów fabryki znajdowały się eleganckie komplety obiadowe, wyrafinowane serwisy do kawy i herbaty, różnorodne naczynia oraz praktyczne pojemniki na przyprawy. Firma nie ograniczała się jednak wyłącznie do użytkowych przedmiotów. W jej ofercie znajdowała się również porcelana o charakterze czysto dekoracyjnym, takie jak misternie wykonane figurki, finezyjne flakony czy klasyczne wazony. Wszystkie te wyroby były dostępne zarówno w wersjach klasycznych – charakteryzujących się czystą bielą lub subtelnymi, delikatnymi dekoracjami – jak i w wariantach mocno zdobionych, często z bogatymi, ręcznie malowanymi motywami.
Wielkim atutem Fabryki Bogucice była współpraca z gronem wybitnych plastyków i projektantów. To oni, dzięki swojemu talentowi i wrażliwości artystycznej, stworzyli niepowtarzalne wzory, które do dziś zachwycają elegancją i harmonijnymi motywami. Często zestawy porcelany były tworzone, aby upamiętnić ważne wydarzenia, co dodawało im unikalnej wartości sentymentalnej i historycznej. Przykładem mogą być specjalne wyroby przygotowane z okazji 25. rocznicy powstania zakładu. Co więcej, na zlecenie Ministerstwa Spraw Zagranicznych, z którym wytwórnia zawarła kontrakt, powstawały wyjątkowe porcelanowe komplety. W ten sposób zastawa z Bogucic gościła w polskich placówkach dyplomatycznych na całym świecie, stając się ambasadorem polskiego rzemiosła i rozpoznawalnym symbolem poza granicami kraju.
Smutny Koniec Fabryki Porcelany Krzysztof: Gigant z Wałbrzycha Odchodzi
Podczas gdy Bogucice walczyły o przetrwanie i odrodzenie, inna, równie ikoniczna polska fabryka porcelany, Fabryka Porcelany Krzysztof z Wałbrzycha, niestety, musiała zakończyć swoją działalność. Jej historia to niemal dwieście lat polskiego rzemiosła, kunsztu i dumy narodowej. Oficjalnie założona w 1831 roku w Wałbrzychu przez Carla Kristera, jej korzenie sięgały aż do 1820 roku, co czyniło ją najstarszym zakładem produkującym porcelanę w Polsce.
Fabryka Krzysztof była świadkiem i uczestnikiem historii, przetrwała dwie wojny światowe oraz transformację ustrojową w Polsce. Jej produkty zyskały popularność nie tylko na rodzimym rynku, ale także poza granicami kraju. Porcelana z Wałbrzycha zdobiła stoły na dworach królewskich w Szwecji i Wielkiej Brytanii, a nawet gościła w Białym Domu za czasów prezydentury Baracka Obamy, co świadczy o jej globalnym uznaniu i prestiżu. Podobnie jak Bogucice, Fabryka Porcelany Krzysztof współpracowała z cenionymi artystami i projektantami, takimi jak Lubomir Tomaszewski czy Danuta Duszniak, którzy tworzyli unikalne wzory, łączące tradycję z nowoczesnością.
Niestety, nawet tak zasłużony zakład nie był w stanie sprostać wyzwaniom współczesnego świata. Jak donosiła „Rzeczpospolita”, firma od dłuższego czasu zmagała się z poważnymi problemami, które ostatecznie doprowadziły do jej upadku. Główną przyczyną był dramatyczny wzrost cen gazu, niezbędnego do ogrzewania pieców, w których wypala się ceramikę. W 2022 roku wzrost cen gazu sięgnął zatrważających 900 procent. Dyrektorka zarządzająca fabryką, Agnieszka Palus, w rozmowie z TVN24, podkreślała, że „Fabryka, która przetrwała dwie wojny światowe i zmianę ustroju w Polsce, nie poradziła sobie z kryzysem energetycznym związanym z wojną wywołaną przez Rosję w Ukrainie”. W styczniu 2023 roku firma oficjalnie poinformowała o procesie likwidacji, a brak perspektyw na poprawę sytuacji przypieczętował los fabryki po niemal 200 latach działalności. Ostatnią szansą na zakup produktów z Wałbrzycha była wielka wyprzedaż, która odbyła się 9 i 10 czerwca 2023 roku na głównym placu fabryki przy ul. Limanowskiego 10 w Wałbrzychu.
Co Dalej z Terenami po Krzysztofie? Przyszłość Wałbrzyskiej Porcelany
Działająca w latach 1831–2023 Fabryka Porcelany Krzysztof w Wałbrzychu ostatecznie znika z mapy polskiego przemysłu. Pod naporem ciężkiego sprzętu budynki znikają w błyskawicznym tempie. Pozwolenie na rozbiórkę zostało wydane już w 2023 roku na wniosek ówczesnego właściciela, firmy Nordis Chłodnie Polskie. Chociaż prace nie wystartowały od razu, wkrótce okazało się, że spółka Nordis została przejęta przez STRAIM Capital Limited. Ostatecznie, w 2024 roku, rozpoczęła się rozbiórka zakładu, który przez lata produkował porcelanę m.in. dla szwedzkiej księżniczki Wiktorii Bernadotte czy byłego prezydenta USA Baracka Obamy.
Wszystko wskazuje na to, że jeszcze w tym roku z ogromnego kompleksu o kubaturze 6709 m³ ostanie się jedynie objęty ochroną budynek z wieżą i kilka innych mniejszych budowli. Oficjalnie przyszłość terenów po dawnej fabryce porcelany wciąż stoi pod znakiem zapytania. Już w 2023 roku prezydent Wałbrzycha, Roman Szełemej, zdradził jednak, że terenem zainteresowane są firmy, które chciałyby postawić tu osiedle mieszkaniowe z lokalami usługowymi. Ostatecznie fabryka została nabyta przez ukraińskiego przedsiębiorcę, znanego m.in. z produkcji mrożonek i lodów. Nie wiadomo obecnie, jak nowy właściciel zechce wykorzystać ogromną, dobrze skomunikowaną działkę.
Upadek dolnośląskich Zakładów Porcelany Stołowej zakończył niemal dwustuletnią epokę w dziejach lokalnego rzemiosła artystycznego. Tomasz Nochowicz z Muzeum Porcelany w Wałbrzychu podkreślał, że powojenna produkcja tych fabryk „nacechowana była talentem i umiejętnościami uznanych artystów i projektantów Instytutu Wzornictwa Przemysłowego i przyzakładowych ośrodków wzorcujących oraz trudem pracowników przemysłu porcelanowego”. Mimo smutnego końca Fabryki Krzysztof, warto pamiętać, że Wałbrzych nadal pozostaje ważnym ośrodkiem produkcji porcelany w skali kraju, dzięki działającej od połowy lat 80. ogromnej Fabryce Porcelany „Książ”, która wraz z dawnymi „Krzysztofem” i „Porcelaną Wałbrzych” tworzyła potężny klaster ceramiczny.
Porównanie Losów: Bogucice kontra Krzysztof
| Cecha | Fabryka Porcelany Bogucice | Fabryka Porcelany Krzysztof |
|---|---|---|
| Lokalizacja | Katowice (Bogucice) | Wałbrzych |
| Rok założenia | 1922 | 1831 (korzenie 1820) |
| Status | Aktywna (po modernizacji i zmianach właścicielskich) | Zlikwidowana (rozbiórka w toku) |
| Kluczowy moment | Nacjonalizacja (1952), wykup (1994) | Kryzys energetyczny (2022), likwidacja (2023) |
| Wyróżniki | Porcelana techniczna, stołowa, dyplomatyczna | Najstarsza, królewskie dwory, Biały Dom |
Najczęściej Zadawane Pytania
Gdzie obecnie produkuje się porcelanę Bogucice?
Porcelana Bogucice jest nadal produkowana w historycznej lokalizacji w dzielnicy Bogucice w Katowicach. Po przejęciu przez Porcelanę Śląską Sp. z o.o. w 1994 roku i modernizacji w 1995 roku, produkcja została wznowiona i kontynuowana pod tą samą, rozpoznawalną marką.
Kiedy powstała Fabryka Porcelany Krzysztof?
Fabryka Porcelany Krzysztof została oficjalnie założona w 1831 roku w Wałbrzychu przez Carla Kristera. Jej historia sięga jednak aż do 1820 roku, co czyni ją najstarszym zakładem produkującym porcelanę w Polsce.
Dlaczego Fabryka Porcelany Krzysztof została zamknięta?
Główną przyczyną zamknięcia Fabryki Porcelany Krzysztof były drastycznie rosnące ceny gazu, niezbędnego do procesów wypalania ceramiki. W 2022 roku ceny gazu wzrosły o około 900%, co w połączeniu z brakiem perspektyw na poprawę sytuacji ekonomicznej, uniemożliwiło dalsze funkcjonowanie zakładu.
Czy porcelana Bogucice jest nadal dostępna w sprzedaży?
Tak, porcelana Bogucice, dzięki przetrwaniu trudnych okresów i modernizacji, jest nadal dostępna. Fabryka kontynuuje produkcję zarówno klasycznych serwisów stołowych, jak i elementów dekoracyjnych, kontynuując swoją bogatą tradycję.
Co stanie się z terenem po fabryce Krzysztof w Wałbrzychu?
Teren po Fabryce Porcelany Krzysztof w Wałbrzychu jest obecnie w trakcie rozbiórki. Przyszłość tego obszaru jest niepewna, jednak pojawiają się spekulacje, że może tam powstać osiedle mieszkaniowe z lokalami usługowymi. Teren został nabyty przez ukraińskiego przedsiębiorcę, choć jego plany dotyczące działki nie są jeszcze publicznie znane.
Losy Fabryki Porcelany Bogucice i Fabryki Porcelany Krzysztof to dwie strony medalu polskiego przemysłu ceramicznego. Bogucice, dzięki elastyczności i inwestycjom, przetrwały i nadal tworzą piękne wyroby, kontynuując swoją misję. Krzysztof natomiast, mimo wiekowej tradycji i światowej sławy, uległ siłom ekonomicznym i geopolitycznym, stając się bolesnym symbolem wyzwań, przed którymi stoją tradycyjne branże. Oba przypadki podkreślają jednak niezwykłe dziedzictwo i kunszt, jaki polska porcelana wniosła w światowe rzemiosło, pozostawiając po sobie niezatarte ślady elegancji i historii.
Zainteresował Cię artykuł Polskie Dziedzictwo Porcelany: Bogucice i Krzysztof? Zajrzyj też do kategorii Ceramika, znajdziesz tam więcej podobnych treści!